Nhà nghiên cứu nghệ thuật La Toàn Vinh vừa hoàn thành tập sách Nhiếp ảnh Sự kiện và Lịch sử tập hợp hơn 200 bức ảnh nổi tiếng do ông tuyển chọn sau 30 năm đam mê “trên từng cây số ảnh” sống và làm việc ở Canada. Thật bất ngờ rất nhiều bức ảnh quý nổi tiếng lần đầu tiên trở lại với nhiều thông tin mới về tác giả, gốc tích, xuất xứ. Ví như bức ảnh Đà Nẵng, tháng 3.1975 đoạt giải thưởng lớn “World Press Photo” năm 1975 gây dư luận thế giới.       

Lần giở lại lịch sử, trong những bức ảnh nổi tiếng được biết về “đại thắng mùa xuân” 1975, có một bức chụp bối cảnh Đà Nẵng trong những ngày cuối cùng của quân đội Việt Nam Cộng hòa cùng các cố vấn Mỹ đang tìm cách thoát thân, tháo chạy di tản. Bức ảnh chụp cảnh xảy ra trước phi cơ chuẩn bị cất cánh và dòng người giằng co hỗn loạn tìm mọi cách để lên máy bay. Đáng chú ý hơn là cận cảnh một người nước ngoài từ trên đang cúi xuống đánh vào mặt một người dân thường đang quyết liệt tìm cách đu lên mong kiếm một chỗ ngồi trong máy bay. Tư thế của anh xem ra khá tuyệt vọng. Tay trái bám chặt vào cầu cửa đang mở, tay phải cố nắm điểm tựa của cầu thang để lên nhưng tất cả đã bị chặn bởi lãnh trọn cú đấm thẳng vào mặt người người nước ngoài. Sau lưng họ, hơi xa xa là một người lính cảnh vệ cầm súng đang la hét và hình như cũng không ngăn cản được dòng người tuyệt vọng, hỗn loạn đang dấn tới.

Bức ảnh đó đã đoạt giải nhất của World Press Photo năm 75 và nổi tiếng toàn thế giới về những ngày cuối cùng ở chiến tranh Việt Nam. Sau đó còn được đưa vào tuyển tập Photo Of The Year 1976, ấn bản thường niên đầy uy tín của Hội Nhiếp Ảnh Hoàng Gia Anh. Quan trọng hơn, bức ảnh đã được hội đồng nghệ thuật gồm các nhà nhiếp ảnh nổi tiếng hàng đầu khi biên soạn Tự Điển Thời Sự Thế Giới Thế Kỷ 20  tại Pháp chọn vào như là một trong những bức hình tiêu biểu của lịch sử nhiếp ảnh một giai đoạn.

Tuy nổi tiếng như vậy nhưng tác giả của người chụp nó gần như chưa được biết đến. Thật bất ngờ, gần đây, khi tôi được iếp xúc với nhà nghiên cứu nghệ thuật, họa sĩ La Toàn Vinh khi ông từ Canada trở về Việt Nam trong chương trình giảng dạy thường niên tại các trường Đại học Mỹ thuật, ông hỏi tôi, là một người viết báo có biết, có tìm thấy thông tin gì về tác phẩm nhiếp ảnh kia không? Bất ngờ và mò mò hơn khi người viết seach vào google tìm tư liệu thì cũng không thấy có thông tin gì đáng kể về cái tên Thái Khắc Chương. Thật may, nhà nghiên cứu nghệ thuật La Toàn Vinh có mối liên hệt và bước đầu cung cấp những thông tin về cuộc đời của một nhà nhiếp ảnh. 

La Toàn Vinh cho biết, Thái Khắc Chương vốn mê nhiếp ảnh từ nhỏ và đeo đuổi nghề này suốt cuộc đời ông. Ông lớn lên ở khu vực biển Thanh Bình thành phố Đà Nẵng. Rất nhiều tác phẩm ảnh của ông đã được bạn bè đồng nghiệp đáng giá cao vì tính thời sự và nghệ thuật.

Về bức ảnh đoạt giải World Press Photo năm 75 nói trên, trong một lần gặp nhau ở căn hộ Camden Street tại Toronto - Canada, Thái Khắc Chương kể lại cho La Toàn Vinh rằng ông chụp một cách tình cờ, ngẫu nhiên trong những ngày cuối cùng ở Đà Nẵng khoảnh khắc tháng Ba lịch sử tại phi trường. (*)

Sang Canada, Thái Khắc Chương vẫn say mê chụp ảnh. Trên tay ông lúc nào cũng có sẵn một máy quay hay máy ảnh để có thể tác nghiệp bất cứ lúc nào. Ngoài nhiếp ảnh, ông còn kinh doanh một cửa hàng bán Fastfood. Đặc biệt ở cửa hàng, tấm hình đoạt giải World Press Photo năm 75 được ông phóng lớn, treo lên. Rất nhiều nhà báo tên tuổi, chuyên nghiệp ở Bắc Mỹ đã đến xem để cùng đặt ra nhiều câu hỏi về thái độ của một viên chức cố vấn ngoại quốc, đã không ngần ngại tung ra một cú đấm vào mặt một người dân, tranh giành mọi cách để được lên chiếc phi cơ trực thăng thoát thân ra khỏi Đà Nẵng trước ngày 29 tháng 3. Nhà nhiếp ảnh Thái Khắc Chương đã mất vì bệnh ung thư tại Toronto để lại nhiều tiếc nhớ cho bạn bè và người yêu nhiếp ảnh.

Và chắc chắn, bức ảnh sẽ còn sống mãi trong lịch sử nhiếp ảnh và tâm hồn những người yêu nghệ thuật nhiếp ảnh.

-------------------------------

(*)Chú thích: Sau khi báo Thanh Niên đăng bài báo vào ngày Chủ Nhật, 20.3.2011, (Tư liệu nhà nghiên cứu La Toàn Vinh, bài viết nhà thơ Nguyễn Hữu Hồng Minh), hơn 20 website, báo điện tử ở VN đã tiếp tục trích dẫn nguồn đăng tải lại. Trong đó có một số website quan trọng, có thể kể: báo Đà Nẵng (baodanang.vn), báo Quân Đội Nhân Dân (qdnd.vn), Hội nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam (vapa.org.vn)...và nhiều tờ khác.