Tác phẩm

NHỚ PHẠM CÔNG THIỆN "TRƯỜNG GIANG MỌI RỢ CHẢY VỀ ĐÂU?" - HỒI ỨC - TRẦN NGHI HOÀNG

Phạm Công Thiện (1941 - 2011)
Ảnh tư liệu GIO-O



Gửi Phạm Công Thiện

 

12 giờ 37 chiều thứ Năm 10 tháng 3 năm 2011, Nguyễn Tiến Văn nhắn tin: “Fạm Công Thiện vừa mất hôm 8 tháng 3”. Khoảng 10 phút sau, Lý Đợi lại gửi tin nhắn cùng nội dung như vậy về Phạm Công Thiện. Tôi đột nhiên nhớ tới hai câu thơ của Phạm Công Thiện (PCT):


"Mưa chiều thứ Bảy tôi về muộn
Cây khế đồi cao trổ hết bông".


Cây khế trên đồi cao PCT đã trổ hết bông rồi sao? Đây không phải là hai câu thơ hay lắm của anh. PCT có nhiều bài và rất nhiều những câu thơ lạ lùng kiệt xuất. Tôi vốn là một tên cực kì ít khi thuộc thơ, ngay cả thơ của chính mình. Nhưng tôi cứ lẩm nhẩm hai câu thơ trên của PCT. Tôi cứ nhất định chỉ nhớ tới hai câu thơ đó sau khi nghe tin PCT chết.

Đã hơn một lần có tin PCT qua đời, nhưng sau đó kiểm chứng lại thì anh vẫn sống… thiên nhiên. Tôi nhắn lại cho Nguyễn Tiến Văn: “Tin PCT chết có… chính xác không? Tôi chưa thấy trang mạng nào đưa tin.” Nguyễn Tiến Văn trả lời: “Chính xác. Lễ cầu siêu sẽ tổ chức tại chùa Già Lam đường Lê Quang Định do Thượng Tọa Tuệ Sĩ chủ trì vào 9 giờ sáng Chủ Nhật 13 tháng 3.”

Vậy là lần này PCT chết thật rồi!

*

Năm 1983, tôi đang ở và làm việc cùng Trần Quảng Nam (TQN) “Mười Năm Tình Cũ” tại San Jose bắc California. Người yêu Nam, Uông Thanh Mai, là chủ shopping mall Petit Catina số 842 S. First Street, trong đó có cà phê Văn. Quán cà phê nhạc sống đầu tiên của bắc Cali. Hằng đêm, TQN chơi piano và tôi ngồi một bàn gần bên uống rượu.

Thời gian đó, bạn bè xúi tôi… xuất bản thơ. Bọn họ góp tiền… và góp công sưu tầm đánh máy cho tôi. Tập thơ bỏ dấu tay, vì tới cuối năm 1983 đầu năm 1984, Nguyễn Kim Bảng mới… phát minh ra cách bỏ dấu tiếng Việt cho cái máy… 4 tên Mỹ to đùng khênh mới nổi laser typesetting. Đăng Lạt vẽ bìa, Hà Cẩm Tâm, Trần Ngọc Quỳnh, Nguyễn Long vẽ phụ bản. Tâm Nguyên layout.

Bản layout đã được giao nhà in Lá Bối của Nguyễn Công Hoan (NCH) lo việc in ấn. Một buổi sáng, tôi đang ngồi trông coi cửa tiệm cho mướn video của TQN như mọi ngày, anh NCH điện thọai: “PCT đang ở nhà in và muốn “tìm” Trần Nghi Hoàng”.

PCT nói: “Ê Hoàng! Tôi đang cần in gấp lại cuốn Bay Đi Những Cơn Mưa Phùn, Hoàng nhường để anh Hoan in cho tôi trước được không? Tôi phải về Pháp.”

Tôi đồng ý. Thì ra có một phụ nữ vì “ngưỡng mộ” PCT nên bỏ tiền ra tái bản cuốn “BĐNCMP” đã xuất bản năm 1970 của anh. PCT rủ tôi đến nhà in Lá Bối gặp anh và “uống vài ly”.

Tôi đến. PCT nói: “Sách in 1000 cuốn, tôi được 400 cuốn. In xong, Hoàng kiếm cho tôi một chỗ ‘ra mắt’ để… bán sách nghe. Chứ tôi ôm 400 cuốn đi đâu.” Tôi nói: “Xong. Anh sẽ ‘ra mắt’ ở Quán Văn.”

Khi BĐNCMP in xong, PCT có đề nghị chờ tôi in Thơ TNH rồi cùng ‘ra mắt’ chung. Tôi nói: “Thôi.”

PCT "ra mắt" BĐNCMP ở Quán Văn thành công ngoài… sức tưởng tượng. Có gia đình bà Tạ, ba mẹ nuôi của PCT hồi thời anh ở Nha Trang lo toan mọi việc tiếp khách và bán sách. TQN lo phần văn nghệ. Tôi lo phần… uống rượu. Sách bán hơn 300 cuốn, mặc dù số khách tham dự chỉ khoảng hơn 100. Nhiều cuốn được mua với giá ủng hộ. PCT thu được gần hai ngàn dollars. Quá 11 giờ đêm, khách vẫn còn ngồi đầy Quán Văn. PCT kéo tôi ra sân sau: “Xe của Hoàng còn chạy… tốt không?” Tôi nói: “Tốt là sao?” PCT nói: “Là có đi xa… xuyên bang được không?” Tôi gật: “Được.” PCT nói: “Hoàng lấy theo ít quần áo… và vật dụng, mình đi.” Tôi gật: “Ok.” Và không hỏi đi đâu.

Thế là PCT và tôi chui vào cái xe Chevette 4 máy 4 chỗ ngồi tôi mua cũ với giá 1850 dollars và lên đường. Cái xe màu xanh tôi mua hồi 7 tháng trước đó. Cuộc đi là một cuộc chảy trường giang… Đi với PCT là không cần biết đi đâu. Tấp vào bất cứ nơi nào trên đường mà thấy thích mắt và kiếm một quán rượu… Từ San Jose, I-95 N., xéo qua US 97 N. lại bắt về I-95 N., rồi lại US 97 N. Chúng tôi la cà trên 3 ngàn dặp đường, có đêm ngủ trên xe và có đêm ngủ ở những YMCA (Young Men`s Christian Association)1. Ngày thứ 8 của cuộc rong chơi, chúng tôi đến Seattle, Washington State. Sau 1 chầu rượu và bữa ăn tối tại 1 quán Italồ, khi chui vào xe ở bãi đậu của quán, PCT nói: “Mình còn 75 dollars. Hoàng có kế hoạch gì không?” Tôi nói: “Có. Mai tính.” Và hai chúng tôi ngủ rất bình an trong cái xe cà khổ. Lần ngủ sau cùng của chúng tôi trên cái xe thân yêu.

Sáng hôm sau, tôi lái xe đưa PCT đến một used-cars-center, tức là một chỗ mua bán xe cũ. Tôi bán cái Chevette 4 máy 4 chỗ ngồi của tôi được 1 ngàn dollars. Lại lên đường bằng Greyhound và tiếp tục cuộc đi….

*

Trong chuyến lãng du đó, PCT đã đọc cho tôi nghe bài thơ Trường Giang Mỹ Tho 2 anh viết năm 1980.

1

Thôi nôi con trường giang mọi rợ 3

tôi mọi mãi mỗi trường an

con diều hâu chạy bắt con chim

con chim lòn qua kẽ núi

lọt ra gió Hải Nam thổi hiu hắt về trường sơn

nước trường giang mẹ ru chim ngủ

con lớn khôn rồi bỏ mẹ bay xa

Cha con già trường sơn con ơi

trường giang đi chảy mãi nửa đời

trường sơn già ngồi đứng hứng mưa

mưa đi từ dưới chân đỏ bồ câu thượng thủy tây hồ

con lớn khôn rồi quên đất quên sông

con sông nào Cửu Long chảy từ thượng tứ

Mỹ Tho buồn thây chết trôi sông

Súng nổ bên cầu quay

Mẹ bồng con đóng cửa

Lính Tây dương đang say rượu giao thừa

Bông cúc vàng đầy sân ướt máu

Ba con già con trẻ đi xa

Súng nổ trên mái lầu

Nhà cháy bên hông

Mấy dì con chơi tứ sắc

Con còn nhỏ quá con ơi.

 

Bài thơ mở đầu như vậy. Một bài thơ lạ lùng. Sau khi hay tin PCT mất, tôi gặp Đà Linh. Trong cuộc rượu, chúng tôi nói chuyện về PCT. Đà Linh nói: “Năm 1976, 1977 gì đó, tôi (Đà Linh) gặp ông Phan Du và có hỏi ông nghĩ sao về PCT. Ông Phan Du nói: ‘Phạm Công Thiện như một cánh diều đứt dây’.”

Cánh diều đứt dây hay con đại bàng mất hướng. Mất hướng hay định hướng là chốn nơi vô cùng vô định. You need chaos in your soul to give birth to a dancing star (Friedrich Nietzsche). Đó là cái đẹp cuối cùng của sự hỗn lọan. Không có sự hỗn lọan trong tâm hồn, thì chẳng thể nào đẻ ra được một ngôi sao khiêu vũ.

 

Cá phượng mái đẻ ra một bầy trứng

Và rong rêu xanh kì lạ ao hồ

Trốn học bị cha còng cẳng

Bầu cua cá cọp mỗi năm buồn

Càng lớn lên càng thấy Tết bơ vơ

Bông mai nở trên đầu cây chợ vắng

Dưa hấu làng hiu hắt nắng ba mươi

Súng nổ bên cầu quay

Mẹ tôi bồng con chạy trốn

Giặc Lê dương đang say rượu

Thằng bé con có biết gì đâu

 

Tại sao đến 1980 PCT mới viết Trường Giang Mỹ Tho? Tại sao đến 1980 PCT mới nhận ra chính anh là cái Trường Giang Mọi Rợ? Không. PCT đã biết điều này từ lâu lắm. Từ những cuộc tái sinh. Thằng bé con đã có lần nhìn thấy giặc Lê Dương.

 

Chim bay nhiều chiều nay Toulouse

Tôi uống từng chùm nho đỏ

Còng cẳng tôi trên thượng túy thu hồ

Người dượng bị Tây bắn

Xác nơi đâu hai con nhỏ bơ vơ

Bà ngoại đi tìm thây chẳng thấy

 

Trong con người PCT là nửa Phật nửa Ma. Trong con người PCT, ngoài mây trắng chiều Nha Trang hay trên đỉnh Hy Mã Lạp Sơn còn có đàn bà. PCT nhập thiền vào đại định giữa hai lần yêu đương hay hai lần lấy vợ. (Sẽ có một bài khác tôi viết về chuyện này).

 

Rồi từ ấy trường giang lại càng mọi rợ

khi chảy khi bay

khi thượng đỉnh đìu hiu khi trác táng đến tận màn sân khấu

Vẫn nhớ những buổi hát bội quê nhà

Kèn trống cải lương đứa con nít ngó cô đào trang điểm

từng dưới hầm nhà hát Mỹ Tho

Cô đào chửi đụ má

Đứa con nít đéo hiểu gì hết

Mà chỉ nhớ tô hủ tiếu phổi bò

Nó bắt gặp một sáng khi cô đào chổng cẳng ăn gãi ngứa

Tấn tuồng sao quá lạ

Tôi không hiểu

Nhưng sao mà quá đỏ nóng

như một triệu côn trùng lóe sáng

Tôi bắt mỗi đêm

trong bao diêm

 

Đúng rồi! Khi thượng đỉnh đìu hiu khi trác tang đến tận màn sân khấu. Là PCT.

 

những ngày trước Tết

Biển Nha Trang trời sinh các hạ

Đọc thơ Ba Tiêu cho Quách Tấn nghe

Cây mận đẻ hoa thằng Mỹ Tho nằm võng

Từ ô y hạng Quách Tấn tỉa thơ

Ta đéo biết gì hết

Đạp xe đạp ngồi ra bãi biển

ngó cái gì chỉ thấy mây bay

Trường giang chảy đại dương bại trận

Quách Tấn buồn bông cúc đơm hoa

 

Từ ô y hạng Quách Tấn “tỉa” thơ, cho nên trường giang chảy đại dương bại trận! Và từ đó:

 

Tôi chỉ muốn làm con chó

Chạy giỡn mưa trường giang sa

 

Tìm thượng tứ té ra hạ thế

Gió chiều nay Toulouse máu đỏ

 

Trường Giang Mọi Rợ là chính PCT. Trường Giang Mọi Rợ đã ngừng chảy. Đã dừng nghỉ không còn hú gọi bôn ba trên những đầu non cuối bãi? Không. Trường Giang Mọi Rợ Phạm Công Thiện vẫn đang cuồng nộ chảy. Chảy về đâu đó hay chảy chẳng để về đâu.

Gate gate Pàragate Pàrasamgate Bodhi svàhà Vượt qua, vượt qua Vượt qua bờ bên kia Vượt qua hoàn toàn Tuệ giác Thành tựu.

 

Hội An, 14.3.2011.


Trong "Những Kí Ức Mất Tích"


Nhà thơ TRẦN NGHI HOÀNG


-------------------


*CHÚ THÍCH:


1. Hội Thanh Niên Cô Đốc. Mỗi thành phố hay thị xã ở Hoa Kỳ đều có 1 YMCA. Nơi này có sân chơi bóng rỗ, bàn ping pong và các trò chơi thể thao khác cho thanh thiếu niên. Ban đêm, khách “giang hồ lỡ đường” có thể vào ngủ với cái sleeping-bag của mình, chỉ trả vài ba dollars. Lại được uống cà phê ăn bánh donut và có thể tắm nước nóng ngon lành.

2. Phạm Công Thiện viết Trường Giang Mỹ Tho ngày 16/7/1980. Đây là một trường ca thể hiện rất rõ tính cách PCT. Bài thơ dài, trong bài này chỉ là những trích đọan.

3. Xin hiểu chữ “mọi rợ” theo kiểu PCT. Không phải mọi rợ (barbarian). Mà nó có tính cách dữ dội, phóng túng nhiều hơn (wild). PCT là người chủ trương inner-freedom.


*THAM KHẢO TÁC PHẨM VÀ DỊCH THUẬT CỦA PHẠM CÔNG THIỆN:


VIẾT:


Tiểu luận về Bồ Ðề Ðạt Ma, tổ sư Thiền tông (1964)

Ý thức mới trong văn nghệ và triết học (1965)

Ngày sinh của rắn (1967)

Trời tháng Tư (1966)

Im lặng hố thẳm (1967)

Hố thẳm của tư tưởng (1967)

Mặt Trời không bao giờ có thực (1967)

Bay đi những cơn Mưa Phùn (1970)

Ði cho hết một đêm hoang vu trên mặt đất (1988)

Sự chuyển động toàn diện của tâm thức trong tư tưởng Phật Giáo (1994)

Những bước chân nhẹ nhàng trở về sự im lặng

Triết lý Việt Nam về sự vượt biên (1995)

Làm thế nào để trở thành một bậc Bồ Tát

Sáng rực khắp bốn phương Trời (1998)

Tinh túy trong sáng của đạo lý Phật Giáo (1998)

Trên tất cả đỉnh cao là Im Lặng

Một đêm siêu hình với Hàn Mặc Tử

Khai ngôn cho một câu hỏi dễ hiểu: Triết học là gì?

Ðối mặt với 1000 năm cô đơn của Nietzche.


DỊCH:


Jiddu Krishnamurti, Tự do đầu tiên và cuối cùng (1968)

Martin Heidegger, Về thể tính của chân lý (1968)

Martin Heidegger, Triết lý là gì? (1969)

Friedrich Nietzsche, Tôi là ai? Đây là người mà chúng ta mong đợi! (1969)

Nikos Kazantzakis, Rèn luyện tâm thuật huyền linh (1991)

 


(*BÀI ĐÃ ĐĂNG TRÊN BÁO LAO ĐỘNG CUỐI TUẦN SỐ RA NGÀY 25.3.2011. ĐÂY LÀ BẢN NGUYÊN CHƯA SỬA CHỮA CỦA NHÀ THƠ TRẦN NGHI HOÀNG GỬI CHO WEBSITE NGUYENHUUHONGMINH.COM)


 
©nguyenhuuhongminh.com